یادداشت

ما، مردم و سفارت آلمان

ویزا در سفارت آلمان، تجربه‌ای نامتعارف برای دکتر فریبرز رییس دانا بود. روایت ایشان را از این برخورد می‌خوانید:

فریبرز رییس دانا
دکتر فریبرز رییس‌دانا

‬در‭ ‬بهمن‭ ‬ماه‭ ‬سالی‭ ‬که‭ ‬پشت‭ ‬سر‭ ‬گذاشتیم‭ (‬۱۳۹۷‭) ‬باز‭ ‬گذارم‭ ‬به‭ ‬سفارت‭ ‬آلمان‭ ‬افتاد‭. ‬

این‭ ‬بار‭ ‬نه‭ ‬به‭ ‬کنسولگری‭ ‬قدیمی‭ ‬در‭ ‬خیابان‭ ‬فردوسی‭ ‬بلکه‭ ‬به‭ ‬ساختمانی‭ ‬در‭ ‬خیابان‭ ‬بخارست.

‬نمی‌دانم‭ ‬شرکت‭ ‬است،‭ ‬شعبه‭ ‬است،‭ ‬مؤسسه‭ ‬است‭ ‬یا‭ ‬مکانی‭.

پیش‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬دو‭ ‬بار‭ ‬نیز‭ ‬در‭ ‬چهار‭ ‬سال‭ ‬گذشته‭ ‬به‭ ‬آن‌جا‭  ‬رفتم‭ ‬و‭ ‬رفتار‭ ‬بد،‭

‬فساد‭ ‬مالی،‭ ‬اهانت‭ ‬و‭ ‬بی‌معرفتی‭ ‬را‭ ‬از‭ ‬کارکنان‭ ‬بخش‭ ‬صدور‭ ‬ویزا‭ ‬می‌دیدم‭.

‬در‭ ‬بارهای‭ ‬قبل،‭ ‬از‭ ‬رفتن‭ ‬صرف‌نظر‭ ‬کردم‭ ‬و‭ ‬به‭ ‬کسانی‭ ‬که‭ ‬دعوتم‭ ‬کرده‭ ‬بودند‭ ‬نوشتم‭ ‬

که‭ ‬علت‭ ‬انصراف‭ ‬من‭ ‬و‭ ‬عدم‭ ‬پیگیری‭ ‬مجدد‭ ‬برای‭ ‬آمدن‭ ‬به‭ ‬آلمان‭ ‬این‭ ‬رفتار‭ ‬سفارتی‌ها‭ ‬و‭ ‬به‭ ‬ویژه‭ ‬دکان‭ ‬فساد‭ ‬در‭ ‬آن‌جا‭ ‬است‭. ‬

اما‭ ‬این‭ ‬بار‭ ‬واقعا‭ ‬به‭ ‬خاطر‭ ‬درخواست‭ ‬رفیقانم‭ ‬و‭ ‬اصرار‭ ‬آن‌ها‭ ‬و‭ ‬دعوت‌کننده‌های‭ ‬دانشگاه‭ ‬آزاد‭ ‬برلین،

‬انجمن‌های‭ ‬فرهنگی‭ ‬و‭ ‬حزب‭ ‬چپ‭ ‬آلمان‭ ‬باز‭ ‬خام‭ ‬شدم‭ ‬و‭ ‬قبول‭ ‬کردم‭.

‬در‭ ‬همین‭ ‬مورد‭ ‬نیز‭ ‬سفر‭ ‬من‭ ‬۵‭/‬۱‭ ‬سال‭ ‬به‭ ‬تأخیر‭ ‬افتاد‭ ‬زیرا‭ ‬به‭ ‬پا‭ ‬گذاشتن‭ ‬به‭ ‬سفارت‭ ‬و‭ ‬شعبه‌هایش‭ ‬تردید‭ ‬داشتم‭

‬و‭ ‬بگذریم‭ ‬که‭ ‬نگران‭ ‬عوارض‭ ‬بیماری‭ ‬خودم‭ ‬هم‭ ‬بودم‭. ‬

داستان ویزا


این‭ ‬بار‭ ‬آخر‭ ‬از‭ ‬دوست‭ ‬ایرانی‭ ‬مترجمی‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬بخش‭ ‬فرهنگی‭ ‬سفارت‭ ‬کار‭ ‬می‌کند،‭ ‬

سارنگ‭ ‬ملکوتی،‭ ‬کمک‭ ‬خواستم‭ ‬و‭ ‬به‭ ‬او‭ ‬گفتم‭ ‬که‭ ‬نمی‌توانم‭ ‬رفتارهای‭ ‬ناشایست‭ ‬و‭ ‬توهین‌آمیز‭ ‬را‭ ‬تحمل‭ ‬کنم‭. ‬

این‭ ‬دوست‭ ‬ضمن‭ ‬تأئید‭ ‬وجود‭ ‬آن‭ ‬رفتارها‭ ‬تا‭ ‬دعوت‌نامه‌ی‭ ‬مرا‭ ‬دید‭ ‬به‭ ‬وجد‭ ‬آمد‭ ‬و‭ ‬گفت‭: ‬که‭ ‬باید‭ ‬به‭ ‬دانشگاه‭ ‬برلین‭ ‬بروی‭ ‬

و‭ ‬آن‌ها‭ ‬را‭ ‬که‭ ‬خواهانند‭ ‬از‭ ‬نقطه‭ ‬نظرهای‭ ‬خود‭ ‬محروم‭ ‬نسازی‭. ‬

هم‭ ‬این‭ ‬دوست‭ ‬و‭ ‬هم‭ ‬بقیه‌ی‭ ‬دوستان‭ ‬و‭ ‬هم‭ ‬رفقای‭ ‬ایرانی‭ ‬مقیم‭ ‬آلمان‭ ‬من،‭ ‬که‭ ‬از‭ ‬احتمال‭ ‬آمدنم‭ ‬بسیار‭ ‬خوش‌حال‭ ‬بودند،‭ ‬

هم‭ ‬چنین‭ ‬پیشنهاد‭ ‬کردند‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬آن‌جا‭ ‬از‭ ‬امکانات‭ ‬پزشکی‭ ‬هم‭ ‬استفاده‭ ‬خواهم‭ ‬کرد. ‬البته‭ ‬پاسخ‭ ‬من‭ ‬این‭ ‬بود‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬ایران‭ ‬با‭ ‬توجه‭ ‬به‭ ‬توان‭ ‬خودم‭ ‬

و‭ ‬شرایط‭ ‬اطراف‭ ‬از‭ ‬توجه‭ ‬و‭ ‬تخصص‭ ‬و‭ ‬نتیجه‌ی‭ ‬کار‭ ‬پزشکان‭ ‬و‭ ‬مداوایم‭ ‬راضی‌ام‭ ‬

و‭ ‬آثار‭ ‬ضعف‭ ‬و‭ ‬نقاهت‭ ‬طولانی‌مدت‭ ‬تقریبا‭ ‬گریزناپذیر‭ ‬درمان‭ ‬را‭ ‬نیز‭ ‬دارم‭ ‬پشت‭ ‬سر‭ ‬می‌گذارم‭.

‬با‭ ‬وصف‭ ‬این‭ ‬مداوا‭ ‬و‭ ‬حفظ‭ ‬جان‭ ‬واجب‭ ‬است‭. ‬

این‭ ‬نیز‭ ‬انگیزه‌ای‭ ‬شد‭ ‬تا‭ ‬بالاخره‭ ‬من‭ ‬دعوت‭ ‬را‭ ‬بپذیرم‭ ‬و‭ ‬اقدام‭ ‬کنم‭.‬

‌آن‭ ‬دوست‭ ‬من‭ ‬برای‭ ‬آن‭ ‬که‭ ‬کارم‭ ‬در‭ ‬موقع‭ ‬معین‭ ‬انجام‭ ‬شود.

‭ ‬تا‭ ‬به‭ ‬موقع‭ ‬به‭ ‬همایش‭ ‬دانشگاهی‭ (‬تاریخ‭ ‬۱۰‭ ‬اسفند‭ ‬۱۳۹۷‭) ‬برسم‭ ‬از‭ ‬عالی‌ترین‭ ‬مقام‭ ‬فرهنگی‭ ‬سفارت،‭ ‬جایی‭ ‬که‭ ‬خودش‭ ‬در‭ ‬آن‌جا‭ ‬شاغل‭ ‬بود،‭ ‬

برای‭ ‬من‭ ‬سفارش‭ ‬قانونی‭ ‬درخواست‭ ‬نوبت‭ ‬زود‌هنگام‭ ‬گرفت‭ ‬

و‭ ‬وقتی‭ ‬به‭ ‬دفتر‭ ‬صدور‭ ‬ویزا‭ ‬واقع‭ ‬در‭ ‬خیابانی‭ ‬که‭ ‬گفتم‭ ‬رفتیم‭ ‬آن‭ ‬سفارش‭ ‬کارساز‭ ‬بود‭ ‬و‭ ‬ما‭ ‬را‭ ‬برای‭ ‬مصاحبه‭ ‬و‭ ‬دریافت‭ ‬مدارک‭ ‬پذیرفتند‭.‬

سخت‌گیری‌های نالازم

‌‭ ‬در‭ ‬بررسی‭ ‬مدارک‭ ‬از‭ ‬من‭ ‬بلیط‭ ‬خواستند‭.

‬نداشتم‭ ‬زیرا‭ ‬پول‭ ‬نداشتم‭ ‬که‭ ‬چندین‭ ‬میلیون‭ ‬بدهم‭ ‬و‭ ‬بلیط‭ ‬بخرم‭ ‬و‭ ‬احتمال‭ ‬باطل‭ ‬شدن‭ ‬

و‭ ‬هدر‭ ‬شدن‭ ‬بخش‭ ‬مهمی‭ ‬از‭ ‬پولم‭ ‬را‭ ‬شاهد‭ ‬باشم،‭ ‬آن‌هم‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬روزگار‭ ‬تورم‭ ‬و‭ ‬کسادی‭. ‬

به‭ ‬هر‌حال‭ ‬برای‭ ‬هفته‌ی‭ ‬بعد‭ ‬وقت‭ ‬دادند‭ ‬که‭ ‬یک‭ ‬روز‭ ‬استثنایی‭ ‬تعطیل‭ ‬در‭ ‬ایران‭ ‬بود‭. ‬

بالاخره‭ ‬یک‭ ‬هفته‭ ‬بعد‭ ‬گواهی‭ ‬ذخیره‌ی‭ ‬بلیط‭ ‬را‭ ‬از‭ ‬طریق‭ ‬همایون‭ ‬ذرقانی،‭ ‬سردبیر‭ ‬ماهنامه‌ی‭ ‬سفر،‭ ‬بی‌پرداخت‭ ‬پول‭ ‬پیش‭ ‬گرفتم‭. ‬

سپس‭ ‬شال‭ ‬و‭ ‬کلاه‭ ‬کردم‭ ‬و‭ ‬با‭ ‬آن‭ ‬دوست،‭ ‬خوش‭ ‬و‭ ‬خرم‭ ‬برای ویزا در سفارت آلمان راهی‭ ‬‬شدم‭. ‬

چشمتان‭ ‬روز‭ ‬بد‭ ‬نبیند‭. ‬

اتفاق از کجا شروع شد؟

ماجرای ویزا در سفارت آلمان در‭ ‬همان‭ ‬طبقه‌ی‭ ‬هم‭ ‬کف‭ ‬که‭ ‬باید‭ ‬به‭ ‬نوبت‭ ‬می‌نشستیم‭ ‬به‭ ‬مسئول‭ ‬مربوطه‭ ‬حضور‭ ‬خود‭ ‬را‭ ‬اعلام‭ ‬کردیم شروع شد.‭ ‬

و‭ ‬ناگهان‭ ‬خانمی‭ ‬آلمانی‭ ‬که‭ ‬به‭ ‬فارسی‭ ‬حرف‭ ‬می‌زد‭ ‬از‭ ‬راه‭ ‬رسید‭ ‬

و‭ ‬با‭ ‬تندی‭ ‬و‭ ‬پرخاش‭ ‬و‭ ‬رفتاری‭ ‬اهانت‭ ‬آمیز‭ ‬گفت‭: ‬

من‭ ‬به‭ ‬شما‭ ‬نوبت‭ ‬و‭ ‬اجازه‭ ‬نمی‌دهم‭. ‬

او‭ ‬از‭ ‬سرزمین‭ ‬گوته‭ ‬آمده‭ ‬بود،‭ ‬که‭ ‬ادیبی‭ ‬توانمند‭ ‬و‭ ‬عاشق‭ ‬حافظ‭ ‬بود،‭ ‬و‭ ‬من‭ ‬از‭ ‬سرزمین‭ ‬حافظ‭. ‬

اما‭ ‬در‭ ‬شگفتم‭ ‬که‭ ‬آن‭ ‬خانم‭ ‬چرا‭ ‬به‭ ‬جای‭ ‬این‭ ‬همه‭ ‬فرهنگ‭ ‬و‭ ‬ارزش‭ ‬ادبی‭ ‬در‭ ‬کشور‭ ‬ما‭ ‬

لهجه‭ ‬و‭ ‬رفتار‭ ‬نزدیک‭ ‬به‭ ‬لومپن‌ها‭ ‬را‭ ‬فراگرفته‭ ‬بود‭. ‬بله‭ ‬او‭ ‬حرف‭ ‬خود‭ ‬گفت‭ ‬و‭ ‬رفت‭ ‬و‭ ‬ما‭ ‬هاج‭ ‬و‭ ‬واج‭ ‬ماندیم‭. ‬

به‭ ‬سارنگ‭ ‬گفتم‭ ‬مبادا‭ ‬به‭ ‬خاطر‭ ‬من‭ ‬احساس‭ ‬سرافکندگی‭ ‬کنی،‭ ‬من‭ ‬همین‌جا‭ ‬می‌گویم‭ ‬

که‭ ‬اگر‭ ‬چنین‭ ‬باشد‭ ‬به‭ ‬آلمان‭ ‬نمی‌روم‭ ‬و‭ ‬موضوع‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬دوستان‭ ‬دعوت‌کننده‭ ‬بازگو‭ ‬می‌کنم‭. ‬

او‭ ‬که‭ ‬به‭ ‬شدت‭ ‬سرافکنده‭ ‬و‭ ‬خشگمین‭ ‬شده‭ ‬بود‭ ‬گفت‭ ‬کمی‭ ‬صبر‭ ‬کن‭. ‬به‭ ‬طبقات‭ ‬بالا‭ ‬رفت‭ ‬ت

ا‭ ‬آن‭ ‬خانم‭ ‬را‭ ‬بیابد‭ ‬و‭ ‬با‭ ‬او‭ ‬مذاکره‭ ‬کند‭ ‬و‭ ‬سفارش‭ ‬نامه‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬او‭ ‬نشان‭ ‬دهد‭. ‬اما‭ ‬خانم‭ ‬گم‭ ‬شد‭ ‬که‭ ‬گم‭ ‬شد‭. ‬

ناپدید‭ ‬و‭ ‬بی‌نشان‭ ‬و‭ ‬سارنگ‭ ‬هر‌چه‭ ‬گشت‭ ‬از‭ ‬او‭ ‬نشانی‭ ‬نیافت‭. ‬

اما‭ ‬در‭ ‬عوض‭ ‬خانم‭ ‬دیگری‭ ‬در‭ ‬راه‭ ‬پله‌ها‭ ‬در‭ ‬جلوی‭ ‬همراه‭ ‬من‭ ‬ظاهر‭ ‬شده‭ ‬و‭ ‬به‭ ‬او‭ ‬گفته‭ ‬بود‭ ‬

در‭ ‬حدود‭ ‬۱۵۰‭ ‬یورو‭ ‬بده‭ ‬تا‭ ‬وی‌آی‌پی‭ – ‬یعنی‭ ‬شخص‭ ‬بسیار‭ ‬مهم- ‬تلقی‭ ‬شوی‭ ‬و‭ ‬برویم‭ ‬در‭ ‬یک‭ ‬اتاق‭ ‬روی‭ ‬مبل‭ ‬بنشین‭ ‬تا‭ ‬کارت‭ ‬درست‭ ‬شود‭. ‬

دوستم‭ ‬می‌دانست‭ ‬که‭ ‬من‭ ‬این‭ ‬نوع‭ ‬باج‌گیری‌ها‭ ‬را‭ ‬نمی‌پذیرم‭. ‬پس‭ ‬برافروخته‭ ‬آمد‭ ‬نزد‭ ‬من‭ ‬که‭ ‬بیا‭ ‬برویم‭ ‬بیرون‭ ‬و‭ ‬آمدیم‭. ‬

‌بیش‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬اوضاع‭ ‬چنین‭ ‬بود‭ ‬که‭ ‬کسانی‭ ‬می‌آمدند‭ ‬که‭ ‬ایرانی‭ ‬یا‭ ‬آلمانی‭ ‬بودند‭ ‬و‭ ‬طلب‭ ‬حق‭ ‬زیرمیزی‭ ‬می‌کردند‭ ‬

با‭ ‬ارقامی‭ ‬به‌نسبت‭ ‬سنگین‭ ‬تا‭ ‬برای‭ ‬آن‭ ‬نوبت‭ ‬بگیرند‭. ‬

ادامه ماجرای ویزا در سفارت آلمان را در هفتاد و ششمین شماره از ماهنامه سفر بخوانید

میراث

صنایع و هنرهای دستی در بیم و امید، تولید…

 

صنایع دستی ایرانصنایع‭ ‬و‭ ‬هنرهای‭ ‬دستی‭ ‬ایران‭ ‬بیش‭ ‬از‭ ‬هر‭ ‬بخش‭ ‬دیگری‭ ‬قابلیت‭ ‬درآمدزایی‭ ‬برای‭ ‬بخش‭ ‬دهک‌های‭ ‬پایین‭ ‬جامعه‭ ‬به‭ ‬ویژه‭ ‬اقشار‭ ‬روستایی‭ ‬دارد‭ . ‬

با‭ ‬این‭ ‬وجود‭ ‬بهره‌برداری‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬فرصت‭ ‬اشتغال‌زایی‭ ‬به‭ ‬دلیل‭ ‬سیاست‌های‭ ‬نامناسب‭ ‬اقتصادی‭ ‬در‭ ‬کانون‭ ‬توجه‭ ‬قرار‭ ‬نداشته‭ ‬است‭. ‬

بنا‭ ‬به‭ ‬آخرین‭ ‬برآوردها‭ ‬در‭ ‬اقتصاد‭ ‬ملی‭ ‬ایران‭ ‬در‭ ‬چند‭ ‬سال‭ ‬اخیر‭ ‬سهم‭ ‬صنایع‭ ‬دستی‭ ‬در‭ ‬محصول‭ ‬ناخالص‭ ‬داخلی‭ ‬بین‭ ‬۲‭ ‬تا‭ ‬۵‭ ‬درصد‭ ‬و‭ ‬به‭ ‬طور‭ ‬متوسط‭ ‬۵/۳‭ ‬درصد‭ ‬بوده‭ ‬است‭.‬‭ *‬

البته‭ ‬این‭ ‬سهم‭ ‬در‭ ‬مقایسه‭ ‬با‭ ‬سهم‭ ‬صنایع‭ ‬خودروسازی‭ (‬۷/۲درصد‭) ‬و‭ ‬صنایع‭ ‬پتروشیمی‭ (‬۲درصد‭)‬،‭ ‬معدن‭ (‬۱درصد‭) ‬به‭ ‬نسبت‭ ‬بالا‭ ‬و‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬حیث‭  ‬با‭ ‬اهمیت‭ ‬است‭. ‬

در‭ ‬کشورهای‭ ‬روبه‌رشد‭ ‬این‭ ‬سهم‭ ‬بین‭ ‬۸‭ ‬تا‭ ‬۱۶‭ ‬درصد‭ ‬است‭. ‬

رقابت فشرده در بازار صنایع دستی جهان

کشورهای‭ ‬رقیب‭ ‬ایران‭ ‬در‭ ‬بازار‭ ‬و‭ ‬تولید‭ ‬جهانی‭ ‬عبارت‭ ‬انداز‭ ‬از‭ ‬چین،‭ ‬هند‭ ‬و‭ ‬ترکیه‭. ‬

به‭ ‬گفته‭ ‬دکتر‭ ‬فریبرز‭ ‬رییس‌دانا‭ ‬اقتصاددان‭ ‬و‭ ‬پژوهشگر‭ ‬اجتماعی،‭ ‬در‭ ‬دوره‭ ‬۸‭ ‬ساله‭ ‬دولت‭ ‬احمدی‭ ‬نژاد‭ ‬محصولات‭ ‬ساخت‭ ‬چین‭ ‬‭ ‬در‭ ‬همه‌ی‭ ‬اقتصاد‭ ‬ایران‭ ‬رسوخ کردند.‭ ‬

محصولات‭ ‬صنایع‭ ‬دستی‭ ‬چینی‭ ‬نیز‭ ‬به‭ ‬اقتصاد‭ ‬ملی‭ ‬ایران‭ ‬هجوم‭ ‬آوردند. ‬

به‭ ‬نحوی‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬فروشگاه‌های‭ ‬مخصوص‭ ‬این‭ ‬صنایع‭ ‬در‭ ‬همه‭ ‬نقاط‭ ‬ایران‭ ‬فراگیر شدند.‬

کسانی‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬سال‌ها‭ ‬از‭ ‬جاده‌ی‭ ‬کناره‌ی‭ ‬دریای‭ ‬خزر‭ ‬عبور‭ ‬کرده‌اند‭ ‬می‌توانند‭ ‬بر‭ ‬این‭ ‬تغییر‭ ‬و‭ ‬سقوط‭ ‬غم‌انگیز‭ ‬گواهی‭ ‬بدهند.

‬به‌هرحال‭ ‬به‭ ‬جز‭ ‬دوره‌ی‭ ‬پس‭ ‬از‭ ‬سقوط‭ ‬ناگهانی‭ ‬ارزش‭ ‬پول‭ ‬داخلی‭ ‬و‭ ‬بروز‭ ‬تورم‭ ‬شدید،‭ ‬نیمی‭ ‬از‭ ‬میانه‭ ‬سال‭ ‬۱۳۹۷‭(‬۲۰۱۸‭) ‬تاکنون،‭ ‬که‭ ‬سطح‭ ‬مصرف‭ ‬تقریبا‭ ‬در‭ ‬همه‌ی‭ ‬زمینه‌ها‭ ‬پایین‭ ‬آمد،‭ ‬

خرید‭ ‬این‭ ‬محصولات‭ ‬در‭ ‬اقتصاد‭ ‬ایران‭ ‬ادامه‭ ‬یافت‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬مواردی‭ ‬حتی‭ ‬زیادتر‭ ‬هم‭ ‬شد‭.‬

با‭ ‬این‭ ‬مقدمه‭ ‬پرسش‭ ‬ما‭ ‬این‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬آیا‭ ‬در‭ ‬سال‌های‭ ‬پایانی‭ ‬دهه‭ ‬دوم‭ ‬قرن‭ ‬بیست‭ ‬و‭ ‬یکم‭ ‬

باید‭ ‬بر‭ ‬افزایش‭ ‬تولید‭ ‬در‭ ‬سرمایه‌گذاری‭ ‬و‭ ‬تخصیص‭ ‬نیروی‭ ‬انسانی‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬رشته‭ ‬پافشاری‭ ‬کرد

‭ ‬یا‭ ‬این‭ ‬که‭ ‬اجازه‭ ‬داد‭ ‬این‭ ‬صنایع‭ ‬به‭ ‬مرگ‭ ‬تدریجی‭ ‬خود‭ ‬ادامه‭ ‬دهند‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬کنار‭ ‬آن‭ ‬فشار‭ ‬آورد‭ ‬تا‭  ‬اقتصاد‭ ‬به‭ ‬صنایع‭ ‬مدرن‭ ‬و‭ ‬خاص‭ ‬روی‭ ‬آورد‭ ‬و‭ ‬چرا؟

سهم صنایع دستی در توزیع ثروت

دکتر‭ ‬رییس‌دانا‭ ‬توضیح‭ ‬می‌دهد‭ ‬که‭ ‬سهم‭ ‬صنایع و هنرهای دستی ایران‭ ‬در‭ ‬کل‭ ‬محصول‭ ‬تولید‭ ‬ملی‭ ‬نمی‌تواند‭ ‬از‭ ‬حد‭ ‬معینی‭ ‬بالاتر‭ ‬برود‭ ‬

حتی‭ ‬اگر‭ ‬اقتصادی‭ ‬مانند‭ ‬ایران‭ ‬مستعد‭ ‬این‭ ‬فعالیت‭ ‬باشد‭ ‬و‭ ‬پیشاپیش‭ ‬این‭ ‬سهم‭ ‬در‭ ‬تولید‭ ‬ناخالص‭ ‬داخلی‭ ‬بالا‭ ‬باشد‭.‬

او‭ ‬معتقد‭ ‬است‭: ‬ توجه‭ ‬داشته‭ ‬باشیم‭ ‬که‭ ‬همه‌ی‭ ‬کشورها‭ ‬در‭ ‬صنایع‭ ‬دستی‭ ‬استعداد‭ ‬و‭ ‬پذیرندگی‭ ‬ندارند‭. ‬

گاه‭ ‬شماری‭ ‬از‭ ‬کشورهای‭ ‬همسایه‭ ‬یا‭ ‬کشورهای‭ ‬واقع‭ ‬در‭ ‬یک‭ ‬منطقه‭ ‬جغرافیایی‭ ‬در‭ ‬تولید‭ ‬

برخی‭ ‬از‭ ‬تولیدات‭ ‬صنایع‭ ‬دستی‭ ‬مشترکا‭ ‬استعداد‭ ‬دارند‭ ‬اما‭ ‬ایران‭ ‬به‭ ‬طور‭ ‬انفرادی‭ ‬در‭ ‬صنایع‭ ‬دستی‭ ‬دارای‭ ‬استعداد‭ ‬و‭ ‬آمادگی‭ ‬است‭.‬

همچنین‭ ‬با‭ ‬معیارهای‭ ‬اقتصادی‭ ‬کشور‭ ‬ما‭ ‬دارای‭ ‬برتری‭ ‬نسبی‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬رشته‭ ‬است‭.

‬به‭ ‬دلیل‭ ‬تنوع‭ ‬فرهنگی‭ ‬و‭ ‬اقلیمی‭ ‬و‭ ‬پیشینه‭ ‬تاریخی‭ ‬تولید‭ ‬صنایع‭ ‬دستی‭ ‬در‭ ‬ایران‭

‬طیف‭ ‬گسترده‌ای‭ ‬از‭ ‬محصولات‭ ‬زیبا،‭ ‬ظریف‭ ‬و‭ ‬متنوع‭ ‬تولید‭ ‬می‌شود‭ ‬که‭ ‬متاسفانه‭ ‬در‭ ‬سال‌های‭ ‬اخیر‭ ‬این‭ ‬استعداد‭ ‬از‭ ‬حیث‭ ‬کمی‭ ‬و‭ ‬کیفی‭ ‬لطمه‭ ‬خورده‭ ‬است‭.‬

صنایع‭ ‬و هنرهای دستی‭ ‬ایران توانایی‭ ‬ایجاد‭ ‬اشتغال‭ ‬را،‭ ‬به‭ ‬ویژه‭ ‬در‭ ‬مناطق‭ ‬روستایی‭ ‬و‭ ‬محروم‭ ‬از‭ ‬رشد‭ ‬صنعتی‭ ‬پیشرفت‭ ‬فنی‌،‭ ‬دارا‭ ‬است‭. ‬

با‭ ‬این‭ ‬وصف‭ ‬توصیه‭ ‬نمی‌شود‭ ‬که‭ ‬برای‭ ‬جمعیت‭ ‬فزاینده‌ی‭ ‬یک‭ ‬کشور‭ ‬همیشه‭ ‬بر‭ ‬عامل‭ ‬اشتغالزایی‭ ‬این‭ ‬صنایع‭ ‬تکیه‭ ‬شود‭. ‬

حفظ‭ ‬صنایع‭ ‬دستی‭ ‬که‭ ‬برای‭ ‬دوره‭ ‬گذار‭ ‬در‭ ‬فرایند‭ ‬توسعه‭ ‬اهمیت‭ ‬می‌یابد،‭  

‬بیشتر‭ ‬به‌خاطر‭ ‬حمایت‭ ‬از‭ ‬هویت‭ ‬فرهنگی‭ ‬کشور‭ ‬به‌ویژه‭ ‬در‭ ‬جریان‭ ‬فعالیت‭ ‬گردشگری‭ ‬و‭ ‬تبلیغات‭ ‬ملی‭ ‬است‭ ‬

و‭ ‬نه‭ ‬به‭ ‬خاطر‭ ‬آن‌که‭ ‬این‭ ‬صنایع‭ ‬می‌توانند‭ ‬موتور‭ ‬بزرگ‭ ‬یا‭ ‬کوچک‭ ‬رشد‭ ‬اقتصادی‭ ‬باشند‭. ‬

با‭ ‬این‭ ‬وصف‭ ‬انکار‭ ‬نمی‌توان‭ ‬کرد‭ ‬که‭ ‬فعالیت‭ ‬گردشگری،‭ ‬که‭ ‬یک‭ ‬فعالیت‭ ‬اقتصادی‭ ‬درآمدزا‭ ‬و‭ ‬اشتغال‌زای‭ ‬مهم‭ ‬است‭ ‬

و‭ ‬در‭ ‬توزیع‭ ‬مجدد‭ ‬درآمد‭ ‬و‭ ‬ثروت‭ ‬نیز‭ ‬ایفای‭ ‬نقش‭ ‬می‌کند‭ ‬

و‭ ‬ارتباط‭ ‬مثبت‭ ‬تنگاتنگ‭ ‬با‭ ‬تولید‭ ‬و‭ ‬عرضه‌ی‭ ‬محصولات‭ ‬دستی،‭ ‬به‌ویژه‭ ‬از‭ ‬طریق‭ ‬خرید‭ ‬گردشگران،‭ ‬دارد‭.‬

۴۰۰ هزار فعال در حرفه صنایع دستی

دکتر‭ ‬پویا‭ ‬محمودیان‭ ‬معاون‭ ‬صنایع‭ ‬دستی‭ ‬آمار‭ ‬شاغلان‭ ‬را‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬سامانه‭ ‬این‭ ‬معاونت‭ ‬ثبت‭ ‬شده‭  ‬حدود‭ ‬۴۰۰‭ ‬هزار‭ ‬هنرمند‭ ‬برشمرد

‭ ‬که‭ ‬با‭ ‬احتساب‭ ‬بستگان‭ ‬و‭ ‬خانواده‭ ‬آنها‭ ‬جمعیت‭ ‬گسترده‏‌ای‭ ‬را‭ ‬شامل‭ ‬می‌شود‭.‬

در‭ ‬بحث‭ ‬صادرات‭ ‬در‭ ‬سال‭ ‬۱۳۹۶‭  ‬بیش‭ ‬از‭ ‬۲۸۱‭ ‬میلیون‭ ‬دلار‭ ‬صادرات‭ ‬صنایع‭ ‬و هنرهای دستی‭ ‬ایران

بر‭ ‬اساس‭ ‬آمار‭ ‬رسمی‭ ‬گمرکات‭ ‬و‭ ‬آن‭ ‬چه‭ ‬از‭ ‬مبادی‭ ‬رسمی‭ ‬و‭ ‬گمرکات‭ ‬جمهوری‭ ‬اسلامی‭ ‬خارج‭ ‬شده‭ ‬

به‭ ‬غیر‭ ‬از‭ ‬صادرات‭ ‬چمدانی‭ ‬و‭ ‬به‭ ‬غیر‭ ‬از‭ ‬آمار‭ ‬زیورآلات‭ ‬سنتی‭ ‬به‭ ‬ثبت‭ ‬رسیده‭ ‬است‭.‬

محمودیان‭ ‬تاکید‭ ‬دارد‭ ‬که‭ ‬اگر‭ ‬هر‭ ‬توریستی‭ ‬که‭ ‬وارد‭ ‬ایران‭ ‬می‏‌شود‭ ‬

بر‭ ‬اساس‭ ‬ضریب‭ ‬اشغال‭ ‬تخت‭ ‬در‭ ‬حدود‭ ‬میانگین‭ ‬۵۰‭ ‬دلار‭ ‬صنایع‭ ‬دستی‭ ‬بخرد،‭  ‬رقم‭ ‬۲۵۰‭ ‬میلیون‭ ‬دلار‭ ‬حاصل‭ ‬می‏‌شود‭ .‬

گرچه‭ ‬نام‭ ‬ایران‭ ‬در‭ ‬بین‭ ‬کشور‭ ‬صادرکننده‭ ‬صنایع‭ ‬دستی‭ ‬در‭ ‬جهان‭ ‬مطرح‭ ‬است‭ ‬

اما‭ ‬باز‭ ‬نمی‌تواند‭ ‬از‭ ‬صنایع‭ ‬دستی‭ ‬و‭ ‬فرش‭ ‬به‭ ‬عنوان‭ ‬تکیه‌گاه‭ ‬رشد‭ ‬همگانی‭ ‬استفاده‭ ‬کند.

اشتغال‌زایی حرفه صنایع دستی

فریبرز‭ ‬رییس‌دانا‭ ‬در این باره ‬چنین‭ ‬توضیح‌‭ ‬می‌دهد‭: ‬برای‭ ‬ایجاد‭ ‬یک‭ ‬شغل‭ ‬به‌طور‭ ‬متوسط‭ ‬در‭ ‬سال‌های‭ ‬۱۳۹۴‭ ‬تا‭ ‬۱۳۹۷‭ (‬

بدون‭ ‬در‭ ‬نظر‭ ‬گرفتن‭ ‬تورم‭ ‬ناگهانی‭ ‬و‭ ‬شدید‭ ‬در‭ ‬نیمه‭ ‬دوم‭ ‬سال‭ ‬۱۳۹۷‭) ‬در‭ ‬صنایع‭ ‬پتروشیمی‭ ‬به‭ ‬چیزی‭ ‬در‭ ‬حدود‭ ‬۸۰۰‭ ‬میلیون‭ ‬تومان‭ ‬سرمایه‌گذاری‭ ‬نیاز‭ ‬است‭.

‬اما‭ ‬برای‭ ‬صنایع‭ ‬دستی‭ ‬این‭ ‬رقم‭ ‬به‭ ‬حدود‭ ‬۵‭/‬۱۷‭ ‬میلیون‭ ‬تومان‭  ‬بالغ‭ ‬می‌شود،

 ‬ولی‭ ‬این‭ ‬جذابیتی‭ ‬نیست‭ ‬که‭ ‬هدف‌یابی‭ ‬برنامه‌ریزی‭ ‬و‭ ‬سیاست‭ ‬گذاری‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬سمت‭ ‬اولویت‭ ‬در‭ ‬صنایع‭ ‬دستی‭ ‬سوق‭ ‬دهد.

رقابت‭ ‬چین‭ ‬و‭ ‬رسوخ‭ ‬آن‭ ‬در‭ ‬بازارهای‭ ‬جهانی‭ ‬و‭ ‬داخلی‭ ‬نیز‭ ‬آینده‭ ‬ناروشنی‭ ‬را‭ ‬برای‭ ‬این‭ ‬رشته‭ ‬فعالیت‭ ‬رقم‭ ‬زده‭ ‬است‭. ‬

بنابراین‭ ‬پایین‭ ‬بودن‭ ‬سرمایه‭ ‬مورد‭ ‬نیاز‭ ‬برای‭ ‬اشتغال،‭ ‬وجود‭ ‬نسبتا‭ ‬بالای‭ ‬نیروی‭ ‬کار‭ -‬و‭ ‬البته‭ ‬بسیار‭ ‬پایین‌تر‭ ‬از‭ ‬کشور‭ ‬رقیب،‭ ‬

چین،‭ ‬نمی‌توانند‭ ‬عوامل‭ ‬برانگیزاننده‭ ‬و‭ ‬رشدزا‭ ‬در‭ ‬اقتصاد‭ ‬ملی‭ ‬به‭ ‬حساب‭ ‬آیند‭. ‬

با‭ ‬این‭ ‬وصف‭ ‬در‭ ‬چارچوب‌های‭ ‬معین‭ ‬و‭ ‬منطقی‭ ‬اقتصاد‭ ‬ملی‭ ‬می‌تواند‭ ‬و‭ ‬باید‭ ‬از‭ ‬تولید‭ ‬فرش،‭ ‬زیورآلات‭ ‬و‭ ‬صنایع‭ ‬دستی‭ ‬حمایت‭ ‬کند‭

‬زیرا‭ ‬حد‭ ‬معینی‭ ‬از‭ ‬اشتغال‭ ‬صنعت‭ ‬فرش‭ ‬ویژه‭ ‬و‭ ‬منحصر‭ ‬به‭ ‬فرد‭ ‬ایرانی‭  ‬به‭ ‬این‭ ‬حمایت‭ ‬نیاز‭ ‬دارد‭.‬

مروری‭ ‬بر‭ ‬به‭ ‬نقش‭ ‬صنایع‭ ‬دستی‭ ‬در‭ ‬اقتصاد‭ ‬کشور‭ ‬

در‭ ‬سال‭ ‬۱۳۹۴‭ ‬کل‭ ‬صادرات‭ ‬غیرنفتی‭ ‬کشور‭ ‬معادل‭ ‬۵۲‭/‬۳‭ ‬میلیون‭ ‬تن‭ ‬و‭ ‬به‭ ‬ارزش‭ ‬۲‭/‬۴۲‭ ‬میلیارد‭ ‬دلار‭ ‬بود‭.  ‬

بدین‭ ‬ترتیب‭ ‬ارزش‭ ‬هر‭ ‬کیلوگرم‭ ‬کالای‭ ‬صادراتی‭ ‬غیرنفتی‭ ‬کشور‭ ‬برابر‭ ‬با‭ ‬۱۲دلار‭ ‬بود‭.

‬این‭ ‬رقم‭ ‬معادل‭ ‬یک‭ ‬بیستم‭ ‬تا‭ ‬یک‭ ‬سی‌ام‭ ‬ارزش‭ ‬هر‭ ‬کیلوگرم‭ ‬کالای‭ ‬صادراتی‭ ‬در‭ ‬کشورهای‭ ‬پیشرفته‭ ‬است‭. ‬

در‭ ‬همین‭ ‬سال‭ ‬ارزش‭ ‬صادرات‭ ‬صنایع‭ ‬دستی‭- ‬

بی‌احتساب‭ ‬زیورآلات‭ ‬و‭  ‬بی‌احتساب‭ ‬صادرات‭ ‬چمدانی‭ ‬یا‭ ‬همراه‭ ‬مسافر معادل‭ ‬۱۷۴میلیون‭ ‬دلار‭ ‬بود‭. ‬

همچنین‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬سال‭ ‬معادل‭ ‬۱۲۰۰۰‭ ‬تن‭ ‬فرش‭ ‬و‭ ‬صنایع‭ ‬دستی‭ ‬به‭ ‬ارزش‭ ‬۳۳۳میلیون‭ ‬دلار‭ ‬از‭ ‬کشور‭ ‬صادر‭ ‬شده‭ ‬است‭. ‬

این‭ ‬نشان‌دهنده‌ی‭ ‬ارزش‭ ‬صادراتی‭ ‬هر‭ ‬کیلوگرم‭ ‬معادل‭ ‬۷۵‭/‬۲۷‭ ‬دلار‭ ‬است‭

‬که‭ ‬در‭ ‬مقایسه‭ ‬با‭ ‬صادرات‭ ‬کالاهای‭ ‬صنعتی‭ ‬پیشرفته‭ ‬و‭ ‬دانش‭ ‬پایه‌ی‭ ‬کشورهای‭ ‬صنعتی‭ ‬پیشتاز،‭

‬مانند‭ ‬ابزارهای‭ ‬دقیق‭ ‬و‭ ‬دیجیتالی‭ ‬مربوط‭ ‬به‭ ‬امور‭ ‬پزشکی‭ ‬و‭ ‬مخابرات،‭

‬چیزی‭ ‬در‭ ‬حدود‭ ‬یک‭ ‬صدم‭ (‬‌و‭ ‬حتی‭ ‬کمتر‭) ‬در‭ ‬مقایسه‭ ‬با‭ ‬کل‭ ‬صادرات‭ ‬این‭ ‬کشورها‭ ‬چیزی‭ ‬در‭ ‬حدود‭ ‬یک‭ ‬سی‌ام‭ ‬تا‭ ‬یک‭ ‬چهلم‭ ‬است‭.

آمار فروش صنایع دستی

به‌طور‭ ‬متوسط‭ ‬برای‭ ‬سال‌های‭ ‬۱۳۹۴‭ ‬تا‭ ‬۱۳۹۶‭ ‬کل‭ ‬درآمدهای‭ ‬متوسط‭ ‬سالانه‭ ‬فروش‭ ‬صنایع‭ ‬دستی‭

(‬با‭ ‬احتساب‭ ‬هر‭ ‬دلار‭ ‬معادل‭ ‬۱۰۰۰۰‭ ‬تومان‭)  ‬عبارت‭ ‬بوده‭ ‬است‭ ‬از‭ (‬ارقام‭ ‬به‭ ‬میلیارد‭ ‬تومان‭):‬

درآمد‭ ‬از‭ ‬حاصل‭ ‬از‭ ‬صادرات‭ ‬فرش ۳۶۰۰
درآمد‭ ‬حاصل‭ ‬از‭ ‬صادرات‭ ‬صنایع‭ ‬دستی‭ ‬از‭ ‬مرزها ۲۴۰۰
درامد‭ ‬حاصل‭ ‬از‭ ‬صادرات‭ ‬چمدانی ۲۵۰۰
فروش‭ ‬داخلی‭ ‬صنایع‭ ‬دستی ۶۵۰
درآمد‭ ‬حاصل‭ ‬از‭ ‬صادرات‭ ‬زیورآلات ۷۰۰۰
درآمد‭ ‬حاصل‭ ‬از‭ ‬فروش‭ ‬داخلی‭ ‬زیورآلات ۴۵۰۰
درآمد‭ ‬حاصل‭ ‬از‭ ‬فروش‭ ‬داخلی‭ ‬فرش ۸۰۰۰
سایر‭ ‬درآمدهای‭ ‬صادراتی‭ ‬و‭ ‬داخلی‭ ‬ ۵۰۰
مجموع ۳۰۰۰۰‭ ‬یا‭ ‬۲۹۱۵۰‭ ‬میلیارد‭ ‬تومان‭  ‬
ایران‌ دیدنی

حامی‌پروری به تضاد طبقاتی دامن زد

دکتر فریبرز رییس دانا
دکتر فریبرز رییس‌دانا تحلیل‌گر مباحث اقتصاد سیاسی

همان‭ ‬سیاست‭ ‬هایی‭ ‬که‭ ‬تاکنون‭ ‬اقتصاد‭ ‬ایران‭ ‬را‭ ‬اداره‭ ‬کرده‌اند‭ ‬‭ ‬این‌روزها‭ ‬‬نتایج‭ ‬آن‭ ‬در‭ ‬تورم،‭ ‬افزایش‭ ‬نرخ‭ ‬ارز‭ ‬و‭ ‬کاهش‭ ‬ارزش‭ ‬پول‭ ‬ملی‭ ‬نمودی‭ ‬آشکار‭ ‬داشته‭ ‬است‭. ‬

چه‌دلایلی‭ ‬وجود‭ ‬داشت‭ ‬تا‭ ‬این‭ ‬آثار‭ ‬مخرب‭ ‬وضعیت‭ ‬کشور‭ ‬را‭ ‬دچار‭ ‬مشکل‭ ‬کند؟‭ ‬‬

دکتر‭ ‬فریبررز‭ ‬رییس‌دانا‭ ‬اقتصاددان‭ ‬مستقل‭ ‬و پژوهش‌گر در گفت‌وگو با سردبیر ماهنامه سفر‭ ‬تاکید‭ ‬دارد؛

تا‭ ‬زمانی‭ ‬که‭ ‬سیاست‭ ‬انتخاب‭ ‬مدیریت‌ها‭ ‬بر‭ ‬مبنای‭ ‬حامی‌پروری‭ ‬و‭ ‬حمایت‭ ‬از‭ ‬منافع‭ ‬گروهی‭ ‬خاص‭ ‬تدوین‭ ‬شود،‭ ‬نمی‌توان‭ ‬به‭ ‬اصلاح‭ ‬ساختاری‭ ‬اقتصاد‭ ‬ایران‭ ‬امیدوار‭ ‬بود‭.  ‬

موضوعات‭ ‬نوسانات‭ ‬نامتعارف‭ ‬نرخ‭ ‬ارز،‭ ‬تورم‭ ‬و‭ ‬کاهش‭ ‬ارزش‭ ‬پول‭ ‬ملی،‭ ‬دغدغه‭ ‬امروز‭ ‬مردم‭ ‬شده‭ ‬است‭. ‬

در‭ ‬روابط‭ ‬بین‌الملل‭ ‬نیز‭ ‬تنش‌هایی‭ ‬بین‭ ‬آمریکا‭ ‬و‭ ‬ایران‭ ‬و‭ ‬ابهام‭ ‬در‭ ‬تجارت‭ ‬با‭ ‬اروپا،‭ ‬به‭ ‬سبب‭ ‬خروج‭ ‬آمریکا‭ ‬از‭ ‬برجام،‭ ‬

متغیرهایی‭ ‬هستند‭ ‬که‭ ‬می‌توانند‭ ‬بر‭ ‬اقتصاد‭ ‬ایران‭ ‬تاثیر‭ ‬بگذارند‭. ‬چه‭ ‬تحلیلی‭ ‬از‭ ‬وضعیت‭ ‬کنونی‭ ‬ارایه‭ ‬می‌دهید؟‭   ‬

از‭ ‬زمان‭ ‬شروع‭ ‬تحریم‏‌ها‭ ‬و‭ ‬تهدید‭ ‬به‭ ‬محروم‭ ‬کردن‭ ‬ایران‭ ‬از‭ ‬درآمدهای‭ ‬نفتی،‭ ‬‭ ‬کارگزاران‭ ‬اصلی‭ ‬اقتصاد‭ ‬ایران،‭ ‬به‭ ‬دلیل‭ ‬انتظارات‭ ‬تورمی‭ ‬و‭ ‬هراس،‭ ‬خیلی‭ ‬زود‭ ‬به‭ ‬سراغ‭ ‬خرید‭ ‬ارز‭ ‬رفتند که در پی آن نرخ ارز بالا رفت.

 ‬به‭ ‬طور‭ ‬مشخص،‭ ‬همین‌ها‭ ‬بودند‭ ‬که‭ ‬اقتصاد‭ ‬ایران‭ ‬را‭ ‬ضعیف‭ ‬و‭ ‬دست‭ ‬آخر‭ ‬تخریب‭ ‬کردند‭. ‬

دولت‭ ‬نیز‭ ‬کاری‭ ‬برای‭ ‬رفع‭ ‬این‭ ‬مشکل‭ ‬انجام‭ ‬نداد‭. ‬

گران‭ ‬شدن‭ ‬ارز‭ ‬تا‭ ‬حدی‭ ‬هم‭ ‬به‭ ‬سود‭ ‬دولت‭ ‬است‭. ‬

درست‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬گرانی،‏‭ ‬هزینه‏‌های‭ ‬دولت‭ ‬را‭ ‬بالا‭ ‬می‏‌برد‭ ‬ولی‭ ‬نه‭ ‬به‭ ‬اندازه‭ ‬درآمدهای‭ ‬ناشی‭ ‬از‭ ‬گران‌فروشی‭ ‬ارز‭. ‬

دولت‭ ‬کنونی،‭ ‬دولتی‭ ‬است‭ ‬سودمحور‭ ‬و‭ ‬سودبر‭! ‬

در‭ ‬اصل‭ ‬این‭ ‬دولت،‭ ‬همانند‭ ‬بخش‭ ‬خصوصی‭ ‬کار‭ ‬می‏‌‌کند‭ ‬مهارگر‭ ‬و‭ ‬هدایت‌گر،‭ ‬رودرروی‭ ‬آن‭ ‬نیست‭ ‬بلکه‭ ‬در‭ ‬واقع‭ ‬رقیب‭ ‬آن‭ ‬است‭. ‬

مذاکراتی‭ ‬در‭ ‬جریان‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬ترامپ‭ ‬با‭ ‬درج‭ ‬برخی‭ ‬حرف‌ها‭ ‬در‭ ‬تویتر‭ ‬خود‭ ‬این‭ ‬پیام‭ ‬را‭ ‬می‌دهد‭ ‬که‭ ‬رفتار‭ ‬ایران‭ ‬تغییر‭ ‬کرده‭ ‬است‭. ‬

بنابراین‭ ‬راه‭ ‬برای‭ ‬عادی‌سازی‭ ‬روابط‭ ‬تجاری‭ ‬باز‭ ‬شده‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬البته‭ ‬دولت‭ ‬با‭ ‬اروپا‭ ‬بیشتر‭ ‬در‭ ‬ارتباط‭ ‬خواهد‭ ‬بود.

‭ ‬هرچند‭ ‬فرانسوی‌ها‭ ‬بارها‭ ‬با‭ ‬ایران‭ ‬خلف‭ ‬وعده‭ ‬کرده‌اند‭ ‬و‭ ‬رفتارشان‭ ‬با‭ ‬ایران‭ ‬خفت‌بار‭ ‬بوده‭ ‬است‭ ‬

هم‭ ‬در‭ ‬پارس‭ ‬جنوبی‭ ‬و‭ ‬هم‭ ‬در‭ ‬خودروسازی‭ ‬و‭ ‬خرید‭ ‬هواپیما‭ ‬این‭ ‬کار‭ ‬را‭ ‬کرده‌اند‭

‬و‭ ‬وزیر‭ ‬راه‌و‭ ‬شهرسازی‭ ‬هم‭ ‬با‭ ‬خضوع‭ ‬در‭ ‬برابر‭ ‬فرانسوی‌ها‭ ‬کوتاه‭ ‬آمده‭ ‬است‭!‬

مشکل‭ ‬اصلی‭ ‬اقتصادی‭ ‬ایران،‭ ‬بال‭ ‬گرفتن‭ ‬تضاد‭ ‬طبقاتی‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬طی‭ ‬آن‭ ‬لایه‌های‭ ‬پایینی‭ ‬جامعه‭ ‬از‭ ‬رفاه‭ ‬و‭ ‬رشد‭ ‬محروم‭ ‬مانده‌اند،

اقتصاد‭ ‬یک‭ ‬علم‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬جایی‭ ‬ممکن‭ ‬است‭ ‬گرایش‌هایی‭ ‬میان‭ ‬اقتصاددانان‭ ‬وجود‭ ‬داشته‭ ‬باشد.

‬اما‭ ‬آن‭ ‬چه‭ ‬که‭ ‬استنباط‭ ‬می‌شود‭ ‬مبانی‭ ‬علمی‭ ‬اقتصاد‭ ‬در‭ ‬سیاست‌گذاری‌ها‭ ‬چندان‭ ‬مورد‭ ‬توجه‭ ‬قرار‭ ‬نگرفته‭ ‬که‭ ‬این‌چنین‭ ‬اقتصاد‭ ‬ما‭ ‬دچار‭ ‬تلاطم‭ ‬شده‭ ‬است.

‬به‭ ‬نظر‭ ‬شما‭ ‬چه‭ ‬دلایلی‭ ‬وجود‭ ‬دارد‭ ‬که‭ ‬اقتصاددانان‭ ‬ایران‭ ‬از‭ ‬چرخه‭ ‬تصمیم‏گیری‏های‭ ‬اقتصادی‭ ‬علمی‭ ‬و‭ ‬صحیح‭ ‬دور‭ ‬مانده‭ ‬و‭ ‬به‭ ‬تعبیری‭ ‬در‭ ‬بهبود‭ ‬شرایط‭ ‬مداخله‭ ‬ندارند؟

علم‭ ‬اقتصاد‭ ‬به‭ ‬این‭ ‬معنا‭ ‬که‭ ‬لازم‭ ‬است‭ ‬نتایح‭ ‬قاطعی‭ ‬بدهد‭ ‬و‭ ‬مانند‭ ‬علوم‭ ‬طبیعی‭ ‬باشد،‭ ‬علم‭ ‬نیست‭ ‬و‭ ‬یا‭ ‬آن‭ ‬اقتصاددانانی‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬محور‭ ‬کار‭ ‬می‌کنند‭ ‬عالم‭ ‬نیستند.

‬به‭ ‬گمان‭ ‬من‭ ‬هر‭ ‬دوی‭ ‬این‭ ‬عوامل‭ ‬وجود‭ ‬دارد.

‬یعنی‭ ‬هم‭ ‬اقتصاد‭ ‬چونان‭ ‬شاخه‌ای‭ ‬از‭ ‬علم‭ ‬اجتماع،‭ ‬علم‭ ‬طبیعی‭ ‬نیست‭ ‬و‭ ‬هم‭ ‬اقتصاددانان‭ ‬به‭ ‬آن‭ ‬معنا‭ ‬«عالم»‭ ‬نیستند.

‬اقتصاد‭ ‬به‭ ‬مثابه‭ ‬علم‭ ‬فیزیک‭ ‬نیست.

‬علوم‭ ‬اجتماعی‭ ‬با‭ ‬تقریب‭ ‬همراه‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬با‭ ‬این‭ ‬که‭ ‬شما‭ ‬داده‌ای‭ ‬را‭ ‬تعریف‭ ‬کنید‭ ‬و‭ ‬قاطعانه‭ ‬ستانده‌ای‭ ‬را‭ ‬انتظار‭ ‬داشته‭ ‬باشید‭ ‬اتفاق‭ ‬نمی‌افتد.

‬در‭ ‬اقتصاد‭ ‬و‭ ‬جامعه‭ ‬وقایع‭ ‬در‭ ‬کلیت‭ ‬آن‭ ‬مطرح‭ ‬می‌شود.

اما‭ ‬می‌توان‭ ‬از‭ ‬وضعیت‭ ‬کنونی‭ ‬چنین‭ ‬استنباط‭ ‬کرد‭ ‬اقتصاددانانی‭ ‬که‭ ‬با‭ ‬حاکمیت‭ ‬کار‭ ‬می‌کنند‭ ‬به‭ ‬قدر‭ ‬کافی‭ ‬عالم‭ ‬نیستند.

‬وقایع‭ ‬اقتصادی‭ ‬تحت‭ ‬تاثیر‭ ‬ستیزهای‭ ‬طبقاتی‭ ‬قرار‭ ‬می‌گیرد.

‬دولت‌ها‭ ‬به‭ ‬طور‭ ‬کلی‭ ‬بر‭ ‬بنیاد‭ ‬منافع‭ ‬اقتصادی‭ ‬و‭ ‬اجتماعی‭ ‬خاصی‭ ‬به‭ ‬فعالیت‭ ‬می‌پردازند؛

‬البته‭ ‬امکان‭ ‬بی‌طرف‭ ‬ماندن‭ ‬دولت‌ها‭ ‬وجود‭ ‬دارد‭ ‬و‭ ‬نه‭ ‬برای‭ ‬همیشه‭ ‬و‭ ‬نه‭ ‬در‭ ‬همه‭ ‬صحنه‌ها.

‬دولت‭ ‬حسن‭ ‬روحانی‭ ‬طرفدار‭ ‬سرمایه‌داری‭ ‬مالی‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬بارها‭ ‬این‭ ‬موضوع‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬اثبات‭ ‬رسانده‭ ‬است.

‬جهانگیری‭ ‬با‭ ‬تمام‭ ‬وجود‭ ‬از‭ ‬نظام‭ ‬بانکی‭ ‬و‭ ‬سرمایه‌داری‭ ‬مالی‭ ‬حمایت‭ ‬می‌کند.

‬دولت‭ ‬احمدی‌نژاد‭ ‬هم‭ ‬در‭ ‬ماهیت‭ ‬خود‭ ‬چنین‭ ‬بود‭ ‬یعنی‭ ‬گرایشی‭ ‬به‭ ‬جناحی‭ ‬در‭ ‬سرمایه‭ ‬داشت.

‬در‭ ‬دوره‌های‭ ‬رونق،‭ ‬ثروتمندان‭ ‬و‭ ‬لایه‌های‭ ‬بالای‭ ‬جامعه‭ ‬ثروتمند‭ ‬شدند.

ما‭ ‬در‭ ‬اقتصاد‭ ‬الاکلنگی‭ ‬زندگی‭ ‬می‌کنیم‭. ‬دو‭ ‬سر‭ ‬الاکلنگ‭ ‬اقتصاد‭ ‬ایران‭ ‬یکی‭ ‬تورم‭ ‬و‭ ‬دیگری‭ ‬بیکاری‭ ‬است. ‬

‭ ‬اگر‭ ‬بخواهیم‭ ‬الگویی‭ ‬برای‭ ‬توسعه‭ ‬اقتصادی‭ ‬کشور‭ ‬در‭ ‬نظر‭ ‬بگیریم‭ ‬و‭ ‬روش‏‌هایی‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬کار‭ ‬ببریم‭ ‬

که‭ ‬شاخص‌های‭ ‬بومی‭ ‬ایران‭  ‬در‭ ‬آن‭ ‬مد‭ ‬نظر‭ ‬قرار‭ ‬گرفته‭ ‬باشد،‭ ‬این‭ ‬الگو‭ ‬چه‭ ‬خواهد‭ ‬بود؟‭ ‬

اقتصاد‭ ‬ایران‭ ‬بدون‭ ‬عدالت‭ ‬اجتماعی‭ ‬جلو‭ ‬نخواهد‭ ‬رفت.

‬تا‭ ‬زمانی‭ ‬که‭ ‬سرنوشت‭ ‬سرمایه‌ها‭ ‬در‭ ‬دست‭ ‬گروه‌های‭ ‬انحصارگر‭ ‬محدودی‭ ‬باشد‭ ‬که‭ ‬سلیقه‌های‭ ‬نهادینه‭ ‬شده‌ی‌‭ ‬ضدتولیدی‭ ‬و‭ ‬ضد‭ ‬توسعه‌ی‭ ‬پایدار‭ ‬و‭ ‬اطمینان‌بخش‭ ‬را‭ ‬دارند،‭ ‬

اقتصاد‭ ‬التیام‭ ‬پیدا‭ ‬نخواهد‭ ‬کرد.

‬انحصار‭ ‬سرمایه‌ها‭ ‬در‭ ‬دست‭ ‬چه‭ ‬کسانی‭ ‬است؟‭ ‬چه‭ ‬گروه‌ها‭ ‬یا‭ ‬نهادهایی‭ ‬هدایت‌گر‭ ‬سرمایه‌ها‭ ‬هستند؟

معتقدم‭ ‬به‭ ‬همین‭ ‬شکل‭ ‬رها‭ ‬کردن‭ ‬اقتصاد،‭ ‬به‭ ‬نفع‭ ‬توسعه‭ ‬ماندگار‭ ‬و‭ ‬رشد‭ ‬بادوام‭ ‬نخواهد‭ ‬بود.

‬این‭ ‬اقتصاد‭ ‬باید‭ ‬به‭ ‬طور‭ ‬ساختاری‭ ‬دگرگون‭ ‬شود‭.

‬از‭ ‬چیزی‭ ‬صحبت‭ ‬می‌کنیم‭ ‬که‭ ‬الگویی‭ ‬با‭ ‬عنوان‭ ‬بازتوزیع‭ ‬ثروت‭ ‬همراه‭ ‬با‭ ‬رشد‭ ‬Redistribution with growth‭ ‬است.

‬به‭ ‬این‭ ‬معنا‭ ‬که‭ ‬ثروت‌های‭ ‬بسیار‭ ‬کلان‭ ‬و‭ ‬سرمایه‌های‭ ‬انباشت‭ ‬شده‭ ‬باید‭ ‬به‭ ‬شکل‌های‭ ‬مختلف‭ ‬

از‭ ‬طریق‭ ‬مالیات‌ها‭ ‬و‭ ‬مصادره‭ ‬دارایی‌های‭ ‬مفسدانه‭ ‬به‭ ‬سمت‭ ‬فعالیت‌های‭  ‬تولیدی‭ ‬و‭  ‬فعالیت‌های‭ ‬اشتغال‌زا‭ ‬هدایت‭ ‬بشوند.

‬نمی‌گویم‭ ‬با‭ ‬رابین‌هود‭ ‬بازی‭ ‬این‭ ‬دارایی‌ها‭ ‬را‭ ‬سر‭ ‬سفره‭ ‬خرج‭ ‬کنیم.

‬این‭ ‬منابع‭ ‬باید‭ ‬به‭ ‬سمت‭ ‬تولید‭ ‬به‌کار‭ ‬گرفته‭ ‬شوند.

‬نمی‌گویم‭ ‬می‌توانیم‭ ‬کاملا‭ ‬در‭ ‬کوتاه‌مدت‭ ‬از‭ ‬سلطه‭ ‬سرمایه‌ی‭ ‬جهانی‭ ‬جدا‭ ‬و‭ ‬گسسته‭ ‬شویم،‭

نرخ ارز. ‬اما‭ ‬می‌گویم‭ ‬می‌توانیم‭ ‬از‭ ‬اقتدار‭ ‬و‭ ‬استقلال‭ ‬با‭ ‬تکیه‭ ‬بر‭ ‬هم‌یاری‭ ‬ماندگار‭  ‬برخوردار‭ ‬باشیم‭ ‬و‭ ‬سایه‌‭ ‬شوم‭ ‬سلطه‌ی‭ ‬دلار‭ ‬و نرخ ارز را‭ ‬کم‭ ‬کنیم‭.‬

آیا‭ ‬دولتی‭ ‬که‭ ‬خود‭ ‬هدایت‌گر‭ ‬موضوعات‭ ‬اقتصادی‭ ‬است‭ ‬می‌تواند‭ ‬به‭ ‬این‭ ‬اصلاح‭ ‬ساختاری‭ ‬تن‭ ‬در‭ ‬بدهد‭ ‬و‭ ‬نیروهای‭ ‬دیگری‭ ‬را‭ ‬جایگزین‭ ‬کند؟‭ ‬

به‭ ‬نظر‭ ‬شما‭ ‬آیا‭ ‬بحث‌هایی‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬مورد‭ ‬تغییر‭ ‬و‭ ‬تعویض‭ ‬کابینه‭ ‬و‭ ‬وزیران‭ ‬مطرح‭ ‬است،‭ ‬راه‭ ‬حل‭ ‬درستی‭ ‬در‭ ‬جهت‭ ‬ترمیم‭ ‬اقتصاد‭ ‬است؟‭     ‬

‭ ‬من‭ ‬در‭ ‬جایگاهی‭ ‬نیستم‭ ‬که‭ ‬توصیه‌ای‭ ‬به‭ ‬این‭ ‬دولت‭ ‬داشته‭ ‬باشم‭. ‬زیرا‭ ‬این‭ ‬دولت‭ ‬محدودبین‭ ‬است.

‬مطلقا‭ ‬حرف‌های‭ ‬ما‭ ‬را‭ ‬نمی‌شنود‭. ‬اقتصاد‭ ‬ایران‭ ‬باید‭ ‬بتواند‭ ‬مسیرش‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬جهت‭ ‬منافع‭ ‬مردم‭ ‬حرکت‭ ‬بدهد‭ ‬و‭ ‬دولت‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬مسیر‭ ‬نیست.

‬با‭ ‬عوض‭ ‬کردن‭ ‬چند‭ ‬وزیر،‭ ‬تغییری‭ ‬در‭ ‬وضعیت‭ ‬حاصل‭ ‬نخواهد‭ ‬شد‭. ‬کما‭ ‬این‌که‭ ‬تا‭ ‬به‭ ‬حال‭ ‬هم‭ ‬این‭ ‬کار‭ ‬انجام‭ ‬شده‭ ‬و‭ ‬تغییری‭ ‬ایجاد‭ ‬نشده‭ ‬است.

‬«بازتوزیع‭ ‬ثروت‭ ‬همراه‭ ‬با‭ ‬رشد»‭ ‬نظریه‌ای‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬دهه‭ ‬۷۰‭ ‬و‭ ‬۸۰‭ ‬هم‭ ‬وجود‭ ‬داشت‭ ‬و‭ ‬مطرح‭ ‬می‌شد.

‬حتی‭ ‬پیش‭ ‬از‭ ‬آن‭ ‬ا‌ز‭ ‬سوی‭ ‬اقتصاددانان‭ ‬رادیکال‭ ‬بعد‭ ‬از‭ ‬جهانی‌سازی‭ ‬و‭ ‬تهاجم‭ ‬سرمایه‭ ‬این‭ ‬سیاست‭ ‬نادیده‭ ‬گرفته‭ ‬شد.

‬تا‭ ‬زمانی‭ ‬که‭ ‬دولت‌مردان‭ ‬از‭ ‬میان‭ ‬حلقه‌های‭ ‬محدود‭ ‬خودی‭ ‬و‭ ‬محافظه‌کار‭ ‬انتخاب‭ ‬می‌شوند،‭ ‬هیچ‭ ‬تغییری‭ ‬ایجاد‭ ‬نخواهد‭ ‬شد‭.   ‬

‬این‭ ‬در‭ ‬حالی‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬همین‭ ‬بحران‭ ‬مالی‭ ‬یقه‭ ‬آمریکا‭ ‬را‭ ‬گرفته‭ ‬بود.

‬چون‭ ‬سرمایه‌های‭ ‬انباشت‌شده‭ ‬نمی‌توانست‭ ‬در‭ ‬جریان‭ ‬تولید‭ ‬وارد‭ ‬شود‭ ‬و‭ ‬قوه‭ ‬خرید‭ ‬کافی‭ ‬نبود،‭

‬سرمایه‌داران‭ ‬دخل‭ ‬طبقه‭ ‬کارگر‭ ‬و‭ ‬مردم‭ ‬عادی‭ ‬را‭ ‬آورده‭ ‬بودند!

‬بهره‌وری‭ ‬و‭ ‬کارایی‭ ‬اقتصاد‭ ‬بسیار‭ ‬سریع‌تر‭ ‬از‭ ‬دستمزدها‭ ‬رشد‭ ‬کرده‭ ‬بود.

‬این‭ ‬بهره‌وری،‭ ‬سود‭ ‬بود. ‬آن‭ ‬سود،‭ ‬دستمزدهای‭ ‬قوی‭ ‬را‭ ‬پشتوانه‭ ‬نداشت‭ ‬تا‭ ‬این‭ ‬کالاها‭ ‬خریداری‭ ‬شود.

‬بنابراین‭ ‬سرمایه‌های‭ ‬انباشت‭ ‬شده‭ ‬و‭ ‬سودها‭  ‬به‭ ‬بخش‭ ‬مالی‭ ‬گرایش‭ ‬پیدا‭ ‬کرد‭ ‬و‭ ‬وارد‭ ‬بانک‌ها‭ ‬و‭ ‬موسسات‭ ‬مالی‭ ‬شد.

‬در‭ ‬بخش‭ ‬مالی،‭ ‬با‭ ‬وام‌دادن‭ ‬سود‭ ‬می‌برند‭ ‬و‭ ‬سپرده‭ ‬گرفتند.

‬برای‭ ‬وام‭ ‬دادن‭ ‬وثیقه‭ ‬می‌خواهند‭…

متن کامل این مطلب را در هفتاد و دومین شماره از ماهنامه سفر بخوانید