۶۹۹ كتيبه فارسي و عربي در قعر درياي خزر و در ساحل باكو که از آن با عنوان کتیبههای ۷۰۰ ساله دریای خزر یاد میکنند در كنار يك قلعه كشف شد
كه كارشناسان ميراث فرهنگي احتمال ميدهند کتیبههای ۷۰۰ ساله دریای خزر
به عنوان تعويذ و طلسم براي دفع بلايا و دشمنان مورد استفاده قرار ميگرفته است.
مرتضي رضوانفر، عضو هيات علمي پژوهشگاه ميراث فرهنگي و گردشگري در معرفي 699 كتيبة فارسي و عربي، كشف شده از قعر درياي خزر در ساحل باكو گفت:
كتيبهها در فاصله 300 متري ساحل باكو در حاشية قلعه و جزيرهاي
كه بيش از 700 سال پيش(1306م) در يك زلزله و مرتفع شدن دريا، به زير آب رفته بود، يافت شدند.
او با اشاره به نگهداري اين كتيبهها در كاخ شروانشاهان باكو گفت:
کتیبههای ۷۰۰ ساله دریای خزر حاوي كلمات فارسي و عربي است
و تاكنون در چيدمانهاي مختلف كتيبهها در كنار يكديگر، هيچ عبارت معناداري قرائت نشده است.
به گفته رضوانفر، اسامي همچون فريبرز، گرشاسب، فرخزاد، فريدون، منوچهر، يزيد، احمد، محمد و شيباني
در کتیبه ۷۰۰ ساله دریای خزر مشاهده شده است كه به نظر ميرسد اسامي حاكمين محلي باشد.
اين عضو هيات علمي پژوهشگاه ميراث فرهنگي و گردشگري با اشاره به قرار داشتن كتيبهها به مدت هفت قرن در زير آب
و كشف آنها طي 30 سال كاوش باستانشناسي، افزود: اندازة كتيبهها اكثرا 70 در 50 سانتيمتر است
و تصاوير انساني و حيواني و همچنين صورت ديو و اجنه (صورتهاي اين جهاني و آن جهاني) روي برخي از آنها نقش بسته شده است.
طلسم براي دفع بلايا و دشمنان
او با اشاره به اين بيت از سرودههاي فردوسي كه
«بسازند جاي شگفتي طلسم / كه كس بازنشناسد او را ز جسم» اظهار داشت:
با توجه به استفاده از خطوط و جملات وهمي و نبود دقت در تركيبات و اصول خوشنويسي،
همچنين وجود صورتهاي ديو و عجائب المخلوقات، احتمالا به عنوان تعويذ و طلسم
براي دفع بلايا و دشمنان، تهيه شدهاند و شايد
به عمد به عنوان طلسم، در آب و در كنار يك قلعة دفاعي غرق شدهاند.
وي افزود: در گذشته براي حفاظت از قلعهها از طلسم استفاده ميكردند و معتقد بودند اين قلعهها قابل فتح و گشايش نيستند،
همچنين براي حفاظت از دفائن و خزائن يا منازل شخصي، طلسمي بر ورودي آنها تعبيه ميكردند.
طلسم در تعريف دهخدا، تركيبي از صورتهاي ارضي و سماوي و يا خطوط وهمي است
كه اهل فن براي دفع موذي، ترسيم ميكنند و منظور كلمات
و خطوط مرموز و غيرقابل فهمي است كه براي عموم قابل خوانش و فهم نباشد.
به گفته وي، در واقع اعتقاد بر اين بوده است كه جمع كردن قواي فعال و منفعل يعني قواي آسماني و زميني
توسط افراد خبره، باعث به كارگيري قواي كائنات در امور زميني ميشود و شايد به قول فرخي سيستاني شاعر قرن پنجم،
تعدادی از کتیبههای ۷۰۰ ساله دریای خزر نيز هزار طلسم بوده و تنها 699 عدد از آنها يافت شده است.
اين پژوهشگر پيشكسوت در پايان به اين بيت از سرودههاي فرخي سيستاني
«زهي قلاعي (قلعههايي) در هر يكي هزار طلسم/ كه خيره گشتي از او چشم مردم هشيار» اشاره كرد.