ظرفيتهاي بكر صنعت گردشگري ايران امروزه گرفتار تبليغات نامناسبي است كه پيرامون كشورمان جريان دارد
. اين موضوع عاملي است كه ميتواند انتخاب ايران را به عنوان يك مقصد نهايي گردشگري براي گردشگران خارجي با چالش روبرو كند.
پيش از ورود گردشگر به ايران، ذهن او درگير انواع پيشداوريها و تبليغات رسانهاي است.
عموما با تصويري غيرواقعي به ايران سفر ميكنند، منتهي هنگامي كه بازميگردند نگاهي متفاوت دارند و برداشتي واقعبينانه از سفر به ايران به دست ميآورند.
نكتهاي كه دكتر وليالله تيموري معاون گردشگري سازمان ميراث فرهنگي،صنايع دستي و گردشگري ايران در گفتوگوي اختصاصي با سردبیر ماهنامه سفر بر آن تاكيد كرده است.
دكتر وليالله تيموري پيش از اين مديركل نظارت و ارزيابي خدمات گردشگري سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري و معاون دفتر برنامهريزي و حمايت از توسعه گردشگري بود.
او در گفتوگوي اختصاصي با ماهنامه سفر تازهترين رويكردها و برنامههاي اين سازمان را در شرايط كنوني اقتصاد تشريح ميكند. اين گفتوگو را ميخوانيد:
نوسانات نرخ ارز امسال چالشي كمسابقه براي فعالان صنف گردشگري به ويژه دفاتر خدمات مسافرتي ايجاد كرد. چنين اتفاقي، دفاتر مسافرتي را به چه وضعيتي دچار كرده است؟
وضعيت اقتصادي نامناسبي پيش آمد كه به مشكلاتي در سطح جامعه دامن زد.
به خصوص در ببخش گردشگری خروجي، هموطنان با مشكلاتي مواجه شدند.
با پايين آمدن ارزش ريال، نرخ سفرهاي خارجي بالا رفت.
در نتيجه ميزان تمايلات مردم به سفرهاي خارج از ايران كاهش يافت.
در مقابل، مزيتهايي هم البته داشت كه از آن جمله ميتوان به رويكرد بيشتر گردشگران ايراني به مقاصد داخلي اشاره كرد.
چالش اصلي در كسبوكار دفاتر مسافرتي بخش خصوصي، عدم توازن است.
۹۵ درصد دفاتر مسافرتي كشور در حوزه سفرهاي خروجي فعاليت ميكنند
. در حالي كه حوزههاي داخلي ناديده گرفته ميشود.
دفاتر مسافرتي ميبايست در كنار حوزههاي خروجي به حوزههاي داخلي نيز توجه داشته باشند.
در مقابل، سفرهاي خروجي البته از نظر سازمان ميراث فرهنگي ناديده گرفته نميشود زيرا اين بخش نيز كسب و كار فراواني ايجاد ميكند
و بخشي از مخارج دولت هم از اين طريق تامين ميشود.
در بحث فناوريهاي نوين، طبق نشستهاي مختلف ما با دفاتر مسافرتي بر ضرورت كسبوكارها با فناوريهاي نوين تاكيد شد
و اينكه فعاليتها را به فضاي دفاتر خود محدود نكنند. همچنين توجه خود را به ظرفيتهاي داخلي نيز بالا ببرند.
در نتيجه اين دفاتر سعي در ايجاد تغييراتي در فعاليتهاي خود داشته باشند.
همينطور دولت نيز در اين مسير حمايت و كمكهاي خود را دريغ نكند.
لذا از دفاتر مسافرتي درخواست شد كه بستههاي جذاب و متنوع سفر را با همكاري هتلها و مراكز اقامتي در سطح كشور آماده كنند.
از طرف ديگر، با برخي از بانكها وارد مذاكره شديم تا براي حمايت از بازار سفر، كارتهاي سفر را در بستههاي مسافرتي طراحي كنند.
مقصودمان براي آمادهسازي اين بستهها، بالابردن سطح حرفهاي فعاليتهاست.
خوشبختانه 50 درصد جمعيت كشور سالي يكبار سفرهاي داخلي را در برنامههاي خود دارند
ولي مشكل اين است كه سفرها حرفهاي برنامهريزي نميشوند.
در واقع تاسيسات گردشگري را درگير نميكند.
بنابراين هدف ما اين است كه تقاضاي سفرهاي انفرادي را به سمت سفرهاي برنامهريزي شده و حرفهاي سوق دهيم.
آيا تعطيلي برخي از دفاتر مسافرتي به دليل شرايط ناگوار و تلاطمات نرخ ارز صحت دارد؟
خير صحت ندارد. خاصيت صنعت گردشگري به اين گونه است كه در فراز و نشيب باشد.
بنابراين افراد با آگاهي كامل از اين موضوع وارد اين حرفه ميشوند.
يكي از نيازهاي ضروري براي برنامهريزي بهتر، در اختيار داشتن حسابهاي اقماري است.
آمار مشخص، جامع و فراگيري در اختيار تحليلگران نيست. چه دلايلي وجود دارد كه اين آمارها به طور شفاف در اختيار پژوهشگران و تحليلگران قرار نميگيرد؟
يكي از نقاط آسيب صنعت گردشگري عدم استفاده از يك جامعه آماري مشخص است.
در سال 80 مطالعات در اين زمينه انجام شد. اما به دليل فرابخشي بودن آن محقق نشد. زيرا هر سازمان به تنهايي ابزارهاي اين كار را دارا نيست.
اما سه نهاد براي مديريت اين موضوع تعيين شدهاند:
مركز ملي آمار ايران، بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران
و سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري كه از اين مسير ميتوان به اطلاعات آماري دقيق دست پيدا كرد.
متاسفانه هنوز اين هماهنگي و تعامل بين اين دستگاهها شكل نگرفته است.
اين مورد در دستور كار و اولويتهاي معاونت گردشگري قرار دارد.
افرادي كه تجربه علمي و مرتبط در زمينه اقتصاد را دارند شناسايي كرده و تيمي را تشكيل دادهايم
تا بتوانيم اين هماهنگي را در سه نهاد براي دستيابي به حسابهاي اقماري فراهم كنيم.
در سفر دبيركل سازمان گردشگري به همدان اين موضوع را به عنوان پيشنهاد همكاري با آن سازمان مطرح كرديم
و قرار شد از كمكها و راهنماييهاي اين نهاد بينالمللي در مديريت بهينه نظام آماری گردشگری بهرهمند شويم.
چه مدت زمان و بودجهاي ميبايست تعريف شود تا براساس چارچوبهاي بينالمللي حسابهاي اقماري قابليت استخراج داشته باشند؟
بله ميبايست اين مسأله انجام شود. لذا گروه اوليه شكل گرفته و در حال زمانبندي وضع موجود است.
هدف اين تيم، رسيدگي به وضعيت موجود است. در مرحله سنجش كميها و كاستيهاي هستيم و هر جا كه نياز به بازبيني بود، مورد مطالعه قرار ميگيرد.
اگر به موضوع فروش آنلاين كه اين روزها همه جا را در برگرفته است بازگرديم.
به نظر ميرسد شاهد پديدهاي باشيم كه برخي فروشندگان خدمات سفر خود را مجاز ميدانند كه زير نرخ بازار قيمت بدهند.
اين رويه هرچند چندان فراگير نيست اما در آينده ممكن است دغدغه جدي براي رقابت در بازار نوپاي شبكههاي فروش اينترنتي گردشگري كشور باشد.
آن چه كه از آن به عنوان دامپينگ ياد ميكنيم البته در جوامع توسعه يافته مجازاتهاي سختي دارد
و در ايران به دليل نبود چنين قوانيني گروههايي ممكن است اين نرخها را در بحث فروش بليت هواپيما و هتل مطرح كنند.
آيا اين روند كسبوكار از نظر شما امري پذيرفتني است؟
در مفاهيم بازاريابي، راهبردهاي متنوعي در گردشگری وجود دارد.
يكي از همين راهبردها، بقا در بازار است.
طبق اين موضوع، رقبا براي از ميان به در كردن همديگر و به منظور بهدست آوردن سهمي از بازار، نرخهايي پايينتر از نرخ اصلي بروز ميدهند.
آنها در مواردي ترجيح ميدهند كه معمولا سود خود را كاهش دهند و يا حتي به طور مقطعي هم ضرر كنند.
اين مسأله در همه كشورهاي دنيا وجود دارد.
تمامي اين رويهها در اختيار بخش خصوصي است.
ما خواستاريم كه دولت از تمامي اين موضوعات كنارهگيري كند و به سمت توازن در عرضه و تقاضا حركت كنيم.
تمامي موارد ذكر شده را به بخش خصوصي واگذار كند كه نتيجه آن به نفع مصرفكننده خواهد بود.
لذا در بحث رقابتي، ميبايست رقابتها حرفهاي، اخلاقي و منطقي باشد.
اين موضوع ميتواند ما را به سمت هدف سوق دهد.
همانطور كه آگاهيد فعالان گردشگری به دنبال قوانين سفت و بازدارنده و حقوقي نيستند
و بيشتر مبناي فعاليت بر اساس كدها و توصيههاي اخلاقي است.
اگر همكاران ما اخلاق حرفهاي را رعايت كنند بخش عمدهاي از چالشهای گردشگری ميتواند به فرصتهاي مناسب تبديل شود.
موضوع ديگر، بحث شركت در نمايشگاههاي بينالمللي است.
نهاهایی داريم با عنوان مركز توسعه صادرات كه رديف بودجه دارد و براي برگزاري نمايشگاهها برنامهريزي ميكند.
چه دلايلي هست كه چنين مركزي در موضوع نمايشگاههاي گردشگري خارج از ايران نقشي ندارد
و معمولا مجريان متعددي براي اين نمايشگاهها برنامهريزي ميكنند؟
به تعبير ديگر، سياست و راهبردهاي معاونت گردشگري براي حضور در نمايشگاههاي خارجي چه تعريفي دارد؟
مصوبهاي داريم كه به تازگي در هيات مقرراتزدايي هم به تاييد و تصويب مجدد رسيد،
در جاهايي كه موضوعات تخصصي است، دستگاههاي تخصصي ورود ميكنند.
بنابراين از اين زاويه كه بخواهيم بنگريم، نمايشگاه يكي از ابزارهاي فعالان صنعت گردشگري است اما تمام ماجرا اين نيست .
نبايد تبليغات تنها به نمايشگاههاي خارجي گردشگری محدود باشد.
ما در پي تحقق روش حرفهای در گردشگری هستیم كه در دنيا اجرا ميشود و پاسخ مناسب داشته است.
هنوز مراكز اطلاعرساني گردشگري Tourism Information Center، در نظام بازاريابي كشور داير نشده است.
اين مراكز هم نماينده دولتي و هم نماينده بخش خصوصي هستند و وحدت رويهاي را فراهم ميكند.
به اين ترتيب لازم است در پي اين باشيم تا دفاتر اطلاعرساني در بازارهاي هدف شكل بگيرد و قاعدهمند شود.
اگر بتوانيم اين مراكز را راه بياندازيم نظام مديريتي يكپارچهاي براي شركت در اين نمايشگاهها فراهم خواهد آمد.
در بحث گردشگري سلامت، در مقاطعي به اين تقاضاها به درستي پاسخ داده نميشود . توراپراتورهاي حرفهاي نيز نقش كمرنگي در اين بازار دارند.
گردشگری سلامت ايران يكي از ظرفيتهاي مغفول كشور ما است كه هماهنگي براي اجراي صحيح آن وظيفهاي است بين بخشي.
براساس توافقنامه، دبيرخانه شورا مدتي است راكد ماند و دوباره نشستها با تك تك اعضا برای توسعه گردشگری سلامت برگزار شد.
مصوبههايي تدوين شد، سند بخشي توسعه و نقشه راه در دستور كار تدوين قرار گرفت و رويكرد اين است كه با تعامل فرابخشي گردشگري پزشكي در كشور سامان بگيرد.
لازم است از ظرفيت وزارت خارجه براي صدور رواديد درمان به خوبي استفاده كنيم.
چه فرصتهايي براي سرمايهگذاري در صنعت گردشگري براي مخاطبان خارجي وجود دارد؟
ظرفيتهاي سرمايهگذاري در حوزه گردشگري بكر و قابل توجه هستند.
چنين فرآيندي در همه حوزهها مد نظر بوده است.
يكي همان گردشگري سلامت است كه نياز به توسعه هدفمند دارد.
گروههاي خارجي ميتوانند براي بهرهبرداري در خانههاي تاريخي سرمايهگذاري كنند.
قوانين مشخصي براي تغيير كاربري ابنيه تاريخي وجود دارد كه بسترهاي لازم براي جذب سرمايهها را فراهم كرده است.
اين ابنيه و مكانهاي تاريخي بسيار زياد هستند و برخي از آنّها در مسير كاروانسراهاي قديمي واقع شدهاند.
براي توسعه، بهسازي مراكز اقامتي، پذيرايي، هتلهاي 5 و 3 ستاره و اقامتگاههاي بومگردي فرصتهاي زيادي براي جذب سرمايهگذاري ايجاد شده
و مقررات و قوانين مناسبي در ساليان گذشته بر اساس قانون سرمايهگذاري خارجي شكل گرفته و دولت تسهيلات و مشوقهايي براي گردشگری در نظر گرفته است.